Vắc-xin Covid-19: Câu chuyện cung – cầu và phục hồi kinh tế

Vac xin Covid 19 Cau chuyen cung – cau va phuc hoi

Các hãng nghiên cứu và sản xuất vắc-xin ngừa Covid-19 trên thế giới như Pfizer (Mỹ) hợp tác với BioNTech (Đức), Moderna (Mỹ), AstraZeneca (Anh), Gamaleya (Nga)… đã công bố hiệu quả thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3 đến hơn 90%. Các đơn vị Việt Nam cũng dự kiến sẽ thử nghiệm lâm sàng cuối năm nay hoặc đầu năm sau.
Hơn 30 năm kinh nghiệm ở lĩnh vực bệnh truyền nhiễm, BS.Trương Hữu Khanh(*) nhìn nhận việc sản xuất và sử dụng vắc-xin tuân theo quy luật có cầu tức có cung. Tuy nhiên đối với vắc-xin Covid-19 còn đặc biệt gắn với việc phục hồi kinh tế. 

Forbes Việt Nam: Sắp tới, khả năng người Việt Nam được dùng vắc-xin Covid-19 phụ thuộc vào các yếu tố nào, thưa ông?
BS.Trương Hữu Khanh: Thứ nhất là phụ thuộc vào lượng vắc-xin trên thế giới. Hiện có nhiều công ty trong hệ thống vắc-xin dịch vụ ở Việt Nam lẫn các trung tâm chích ngừa muốn nhập vắc-xin về. Lúc đó, vắc-xin Covid-19 cũng giống như các vắc-xin khác trên thị trường. Cứ có cầu tức có cung.
Thứ hai là mức giá. Các hãng đang công bố ở khoảng 30 USD/liều, với 2 liều/người. Về đến Việt Nam có thể cộng thêm 5-10%, chủ yếu phụ thuộc vào khả năng cung cấp của bên bán và số lượng nhập. Với nhiều người Việt Nam có kinh tế khá, đây không phải là mức quá cao. Hiện đã có những loại vắc-xin giá hơn 1-2 triệu đồng/liều vẫn có người chích.
Cho nên, nếu thị trường quốc tế có vắc-xin, việc nhập vắc-xin vào Việt Nam cũng như những nước khác, nhưng chúng ta còn có ưu thế ở chỗ hệ thống vắc-xin dịch vụ rất tốt. Ngoài chương trình tiêm chủng mở rộng, người dân có thể lựa chọn dùng rất nhiều vắc-xin khác.
Với nhu cầu quá lớn hiện nay, việc thương mại hóa vắc-xin Covid-19 có gặp khó khăn so với các loại vắc-xin trước đây?
– Chỉ khác chăng là ở mức độ cấp bách. Tương tự như khi cần nhập khẩu nhanh một loại hàng hóa nào đó, các thủ tục sẽ được đơn giản hóa. Thực ra xu hướng là lúc có một loại bệnh mới, những chuyên gia chuyên trách như các nhà khoa học hay bộ Y tế đã tự tìm hiểu trước đó về thông tin và độ hiệu quả của thuốc hay vắc-xin. Còn tùy vào độ gấp rút mà xem xét có cần nghiên cứu thêm tại Việt Nam hay không.
Khi một nhà sản xuất làm ra được một mẻ vắc-xin, sau đó nhiều hãng cũng sản xuất được loại vắc-xin tương tự, lúc đó là câu chuyện cạnh tranh. Hiện nay khi những hãng “nhanh chân” như Pfizer, Moderna, AstraZeneca đã đi trước một bước, thì những hãng khác đang thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3 cũng sẽ tiến nhanh trong vài tháng nữa thôi. Vấn đề là thương hiệu và lượng vắc-xin mà họ có thể cung cấp.
Một số ý kiến cho rằng công suất sản xuất vắc-xin hiện nay chưa đủ để cung cấp cho toàn cầu trong hai năm tới, dấy lên quan ngại về việc thiếu nguồn cung và những người có nhu cầu sẽ không tiếp cận được vắc-xin. Ông nghĩ sao về mối quan tâm này?
– Việc này phụ thuộc vào chiến lược vắc-xin của các nước để chọn ra đối tượng ưu tiên, dựa trên tổng số người cần và bên sản xuất. Nếu nguồn cung trước mắt không đủ, chính phủ các nước sẽ chọn đối tượng có nguy cơ để giảm bớt gánh nặng điều trị và sự lây lan. Thông thường ở Việt Nam là kết hợp giữa những khuyến cáo của bộ Y tế và sự tự tìm hiểu của người dân. Đương nhiên nếu cần sẽ có các chính sách, hướng dẫn để kìm chế những điểm xấu của quy luật thị trường.
Thật ra đối với vắc-xin Covid-19, chưa chắc người dân trên toàn thế giới sẽ chích. Hiện có nhiều người trẻ ở các nước tiên tiến có xu hướng sẽ không dùng vắc-xin vì cảm thấy tình trạng bệnh không nặng. Ngược lại những doanh nhân thường xuyên di chuyển hoặc cần đến nước buộc phải chích ngừa thì họ sẽ dùng.
Ở góc độ khác, các nhà sản xuất kinh doanh vắc-xin Covid-19 còn phải đối diện rủi ro mất thị trường khi dịch bệnh lắng xuống, như từng xảy ra với dịch SARS hay MERS. Hoặc tính đến tình huống vi-rút SARS-CoV-2 có khả năng trở thành cúm mùa để sản xuất theo kiểu vi-rút cúm hay không. Nên họ phải thăm dò xem cung – cầu thế nào để quyết định sản lượng ở mỗi giai đoạn. Không ai “nhấn nút” một lúc sản xuất ra hàng tỉ liều vắc-xin cho 7 tỉ người. Để đủ số lượng đó, cần đến 2-3 năm. May mắn là hiện nay đã có nhiều công ty sản xuất được vắc-xin, và sẽ có thêm nhiều nữa.
Có thể ước tính thời điểm sớm nhất vắc-xin Covid-19 được thương mại hóa tại Việt Nam?
– Tôi cho rằng khoảng tháng 3 đến tháng 5.2021. Vì khi vắc-xin đã được bán đại trà, Việt Nam nếu chậm hơn các nước cũng chỉ tầm vài tháng là theo kịp. Vắc-xin lần này không chỉ là câu chuyện ngừa bệnh mà còn để hồi phục kinh tế. Còn nhiều việc phải làm, nhưng các hãng buộc phải vừa làm vừa thăm dò, không thể chờ thăm dò xong rồi mới làm.
Mức độ tiếp cận và sử dụng vắc-xin ở thị trường Việt Nam hiện nay như thế nào?
– Ở Việt Nam, hệ thống vắc-xin dịch vụ tương đối mạnh, bên cạnh chương trình tiêm chủng mở rộng (dự án thuộc chương trình mục tiêu y tế quốc gia, tiêm vắc-xin miễn phí gồm khoảng 10 loại cho trẻ em để ngừa các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm-PV). Nhận thức của người dân về vắc-xin rất cao, trong khi nhà nước không thể trang trải hết tất cả các loại vắc-xin đắt tiền.
Tôi nhận thấy trong khoảng 4-5 năm gần đây, 30-40% các gia đình có khả năng cho con chích ngừa các loại vắc-xin dịch vụ, trong khi trước đó mức này tầm 5-10%. Đặc biệt khi vài năm qua có sự ra đời của nhiều trung tâm chích ngừa dịch vụ tạo sự thuận tiện, giảm tâm lý e ngại tiếp xúc với nhiều bệnh nhân như ở các bệnh viện.
Những hãng sản xuất vắc-xin quốc tế nhìn thấy tiềm năng của thị trường Việt Nam nên thường giới thiệu vắc-xin mới đến các nhà khoa học Việt Nam từ rất sớm. Họ thậm chí còn mang vắc-xin qua Việt Nam thử nghiệm, như vắc-xin tay chân miệng hiện đang được thử nghiệm. Vắc-xin thủy đậu bắt đầu được sản xuất năm 1993, đến năm 1997 đã có ở Việt Nam. Trong 5-10 năm qua, Việt Nam nhập về cả chục loại vắc-xin: viêm màng não do Hib, sởi – quai bị – rubella, phế cầu 10, phế cầu 13, não mô cầu, viêm não Nhật Bản, HPV…
Một số đơn vị phát triển vắc-xin “made in Vietnam” sắp vào giai đoạn thử nghiệm lâm sàng từ cuối năm nay hoặc đầu năm sau. Việc tự chủ vắc-xin cần thiết đến đâu khi có nhiều loại vắc-xin quốc tế tiềm năng?
– Tự chủ công nghệ vắc-xin cũng nhằm bảo đảm an ninh vắc-xin, nhưng cũng phải lắng nghe tín hiệu thị trường. Khi có vắc-xin “made in Vietnam”, các nhà chiến lược cũng sẽ xem xét nên tự sản xuất hay đi mua sẽ rẻ và tiện hơn.
Sau một thời gian dài nếu số lượng vắc-xin trên thế giới vẫn không thoải mái, Việt Nam nên tự sản xuất vắc-xin. Việc tự sản xuất cũng sẽ dạy chúng ta về bài học công nghệ. Nếu sau này vi-rút có chuyển thể cũng dễ dàng nghiên cứu tiếp.
(*) Bác sĩ Trương Hữu Khanh là trưởng khoa Nhiễm – Thần kinh bệnh viện Nhi đồng 1, cố vấn chuyên môn hệ thống trung tâm tiêm chủng vắc-xin VNVC.
Đọc thêm>>>Moderna và Pfizer sẽ chính thức sản xuất vắc-xin ngừa Covid-19 từ tháng 12Disney sẽ sa thải 32.000 nhân viên vì dịch bệnhDoanh nghiệp thích ứng với thực tế mớiBất ổn do Covid-19: Cơ hội cho công ty khởi nghiệp hiểu thị trường

Compare listings

So sánh